Minder medicatiemomenten, meer tijd voor bewoners

Anne Winkens (32) werkt sinds begin dit jaar als specialist ouderengeneeskunde bij Douvenrade. Ze begon in 2019 bij Sevagram en deed daarna ervaring op bij onder andere het MUMC+, de GGZ en Cicero.
Haar collega Kay Clignet (31) werkt, met een korte onderbreking, al zo'n veertien jaar bij Sevagram. Hij begon als verzorgende IG en is sinds anderhalf jaar werkzaam als verpleegkundige.
Het idee voor de pilot kwam van Kay. Tijdens zijn opleiding tot verpleegkundige hoorde hij van medestudenten die bij Meander en Cicero werkten dat daar het medicatiemoment van 12.00 uur voor niet-tijdkritische medicatie al was vervallen.
"Zij vertelden dat dit behoorlijk wat tijdwinst opleverde. Toen dacht ik: waarom doen we dat bij Sevagram eigenlijk nog niet? Ik heb daarom contact opgenomen met Innovatie om het idee te bespreken."
Het uitgangspunt was eenvoudig: medicatie waar dat veilig kan, verdelen over drie vaste momenten per dag in plaats van vier. Medicatie die wel op een specifiek tijdstip moet worden toegediend, blijft uiteraard op dat moment gegeven worden.

Van een druk lunchmoment naar meer rust
Waarom juist het medicatiemoment van 12.00 uur? Kay legt uit dat dit voorheen een behoorlijk druk moment op de afdeling was.
"We stonden met twee medewerkers op vijftien bewoners, van wie bijna iedereen rond het middaguur medicatie kreeg. Eén medewerker was bezig met de medicatie en de ander met de zorgvragen van bewoners. Dat gaf veel drukte, juist op een moment waarop je graag rust en gezelligheid aan tafel wilt."
Dat is inmiddels veranderd. "Nu hoeft er rond 12.00 uur nog maar aan twee bewoners medicatie te worden gegeven. Daardoor hebben we veel meer ruimte om samen aandacht te besteden aan de bewoners."

Een zorgvuldige voorbereiding
Zo'n verandering voer je natuurlijk niet van de ene op de andere dag in. "Er is heel wat voorbereiding aan voorafgegaan", vertelt Kay.
Samen met de arts werd eerst zorgvuldig bekeken welke medicatie bewoners gebruiken en welke toedienmomenten veilig konden worden aangepast.
Tevens waren verschillende disciplines binnen Sevagram betrokken, waaronder Applicatiebeheer, Kwaliteit & Veiligheid, de medische vakgroep en Communicatie. Daarnaast werd de apotheek geïnformeerd en betrokken bij het aanpassen van de recepten.
Ondertussen werden de zorgmedewerkers van afdeling 4 meegenomen in de plannen. "Gelukkig stonden onze collega's open voor de pilot", vertelt Kay.
Toen de startdatum bekend was, werden de bewoners en, waar nodig, hun vertegenwoordigers geïnformeerd. Dat gebeurde zowel persoonlijk als schriftelijk.
"We hebben goed uitgelegd waarom we dit wilden veranderen en vooral dat de medicatieveiligheid voorop bleef staan", vertelt Anne. "Ook hebben we aangegeven dat een aanpassing, als dat nodig zou zijn, weer teruggedraaid kon worden. Dat stelde bewoners die eerst nog wat twijfels hadden gerust."

Even wennen
Op 3 juni ging de pilot van start. Zes weken lang werd de nieuwe werkwijze op afdeling 4 uitgeprobeerd.
De eerste dag was het voor sommige bewoners even wennen. "Een bewoner vroeg bijvoorbeeld: krijg ik mijn oogdruppels dan niet meer?", vertelt Kay. "Maar er waren ook bewoners die het juist prettig vonden dat ze rond de middag geen medicatie meer hoefden in te nemen."
Al snel werden de voordelen merkbaar. Na zes weken waren de ervaringen zo positief dat werd besloten de nieuwe werkwijze voort te zetten.

Meer tijd voor wat écht telt
De cijfers uit de evaluatie spreken voor zich. De gemiddelde tijd die rond 12.00 uur aan medicatie werd besteed, daalde van 16,6 minuten naar ongeveer 2 minuten per dag.
Maar volgens Anne en Kay zit de grootste winst niet alleen in die minuten.
"We hebben nu veel meer tijd om tijdens de lunch bij bewoners aan tafel te zitten of de gastvrouw te ondersteunen", vertelt Kay. "Het is rustiger op de afdeling en dat merken de bewoners ook. Er is meer ruimte voor persoonlijke aandacht en een gezellig moment samen."
Ook op het gebied van duurzaamheid zien zij een voordeel. Door de aangepaste werkwijze worden volgens hen minder plastic blisterverpakkingen gebruikt, waardoor er minder verpakkingsafval ontstaat.

Medicatieveiligheid blijft vooropstaan
Bij alle veranderingen staat de veiligheid van bewoners centraal. Anne benadrukt dat het medicatiemoment van 12.00 uur niet volledig verdwijnt.
"Voor medicatie die op een vast tijdstip moet worden toegediend, blijft het medicatiemoment gewoon bestaan. Denk bijvoorbeeld aan bepaalde medicatie bij diabetes of Parkinson. We kijken altijd zorgvuldig wat medisch verantwoord is."
Tijdens de pilot werd de nieuwe werkwijze nauwlettend gevolgd. De ervaringen waren positief en vormden de basis voor de volgende stap.

Nu heel Douvenrade
Sinds 14 oktober wordt de nieuwe werkwijze toegepast binnen de hele locatie Douvenrade.
De voorbereidingen voor deze uitbreiding verliepen volgens Anne en Kay soepel. Medewerkers waren inmiddels bekend met de ervaringen op afdeling 4 en wisten welke voordelen de verandering kon opleveren. Bij bewoners en vertegenwoordigers was eveneens weinig weerstand.
Anne vertelt lachend dat vooral het persoonlijk bereiken van alle betrokken bewoners nog een uitdaging was.

En straks de rest van Sevagram?
De ervaringen in Douvenrade bieden mogelijkheden om de werkwijze op andere locaties toe te passen.
Onlangs is hierover gesproken met de medicatieaandachtsfunctionarissen. Daarbij wordt bekeken welke locaties belangstelling hebben om met deze aanpak aan de slag te gaan. Natuurlijk zijn er wat aandachtspunten. Zo vraagt de afstemming over medicatie bij bewoners met een eigen huisarts extra voorbereiding.
"Maar dat is geen reden om het niet te proberen", vinden Anne en Kay.

Denk in mogelijkheden!
Anne en Kay kijken met veel tevredenheid terug op de pilot. Hun boodschap aan collega's die in de toekomst met deze werkwijze gaan werken, is helder:
"Het is een prettige, vloeiende manier van werken en je bent er verrassend snel aan gewend. Denk vooral in mogelijkheden en niet meteen in 'ja, maar'."
Een mooi voorbeeld van hoe een idee van een medewerker kan uitgroeien tot een verbetering die zowel bewoners als collega's ten goede komt.